Ẩm thực và phép xã giao Trung Quốc cho du khách

Ẩm thực là một trong những lý do thuyết phục nhất để đến Trung Quốc, và cũng là một trong những phần dễ chịu nhất của chuyến đi: đồ ăn rẻ, có ở khắp nơi, và phần lớn được nấu theo yêu cầu ngay trước mắt bạn. Trở ngại nằm ở ngôn ngữ chứ không phải ở ẩm thực. Gần như không có gì trên thực đơn là tiếng Anh, và khoảng cách giữa món bạn nghĩ mình đã gọi và món được mang ra là một phần bình thường của trải nghiệm.

Ăn gì, và ăn ở đâu

Ẩm thực Trung Quốc không phải là một nền ẩm thực duy nhất. Sự khác biệt giữa các vùng rõ nét như ở châu Âu, và việc đi lại giữa các thành phố chính là mục đích.

• Tứ Xuyên (Thành Đô, Trùng Khánh): lẩu, đậu phụ mapo, mì dan dan, xiên chuanchuan và văn hóa quán trà. Ớt và hạt tiêu tê, không chỉ đơn thuần là cay.
• Quảng Đông (Quảng Châu, Triều Châu, Sán Đầu): dim sum, thịt quay, lẩu bò Triều Sán và trà công phu. Tinh tế, tươi và nấu nhẹ.
• Thiểm Tây (Tây An): xiên thịt cừu, roujiamo, mì biangbiang và tiệc bánh bao, với truyền thống halal mạnh mẽ ở Khu phố Hồi giáo.
• Giang Nam (Thượng Hải, Tô Châu, Hàng Châu): xiaolongbao, shengjianbao, các món kho ngọt mặn, cá sông và trà Long Tỉnh.
• Bắc Kinh và miền bắc: vịt quay, bánh bao, mì lúa mì và thịt cừu, đậm và mặn hơn miền nam.
• Vân Nam và Tân Cương: bún gạo, nấm rừng và gà hấp nồi đất ở tây nam; thịt cừu, bánh naan, cơm thập cẩm và hương vị Trung Á ở tây bắc.

Ăn ở đâu quan trọng không kém ăn gì. Nguyên tắc đáng tin là đi theo mật độ khách: một quán nhỏ có hàng người địa phương xếp lúc 12:30 hoặc 18:30 gần như luôn ngon hơn và rẻ hơn bất cứ thứ gì gần một điểm tham quan lớn. Các phố ẩm thực và chợ đêm thì vui nhưng giá dành cho du khách. Tầng ăn uống trong trung tâm thương mại là lựa chọn dự phòng dễ nhất cho ngày đầu tiên, vì nhiều nơi có thực đơn bằng hình.

Bữa sáng được coi là một bữa tử tế và thường được ăn ngoài. Bạn sẽ thấy cháo, bánh bao hấp, sữa đậu nành, quẩy chiên, mì và bánh bao từ những quán nhỏ mở sớm và đóng cửa vào giữa buổi sáng. Bữa sáng ở khách sạn là lựa chọn an toàn; quán ăn sáng trong khu dân cư mới là lựa chọn thú vị.

Gọi món khi không biết tiếng Trung

Các ứng dụng dịch thuật đã thay đổi điều này. Baidu Translate và Youdao đều xử lý được camera, giọng nói và gói ngoại tuyến, còn Pleco là từ điển ngoại tuyến tiêu chuẩn. Hãy hướng camera vào thực đơn, hoặc chụp ảnh món ăn ở bàn bên cạnh rồi đưa ảnh cho nhân viên xem.

Một vài điều tạo nên khác biệt giữa một bữa ăn ngon và một bữa ăn rối rắm:

• Hãy nhờ khách sạn viết yêu cầu về dị ứng và chế độ ăn của bạn bằng tiếng Trung, và đưa ra cho nhân viên xem thay vì giải thích.
• Biết rằng hóa đơn được thanh toán vào cuối bữa, thường tại quầy gần cửa ra vào, chứ không phải tại bàn.
• Việc gọi món thường theo từng đĩa và chia sẻ chung. Hai hoặc ba món cho hai người là bình thường, chứ không phải mỗi người một món.
• Các quán thường phục vụ trà hoặc nước nóng miễn phí thay vì đồ uống lạnh, và xin đá thì hên xui.

Nhu cầu ăn kiêng: điều gì thực sự khó

Hãy thực tế, vì mức độ khó khác nhau rất nhiều tùy theo yêu cầu.

• Halal: khá dễ ở Tây An, Tân Cương, Ninh Hạ, Cam Túc và Thanh Hải, nơi các nhà hàng halal phổ biến và có biển hiệu rõ ràng. Ở nơi khác, mức độ đi từ dễ ở các thành phố lớn đến thực sự khó ở các thị trấn nhỏ.
• Ăn chay: khó hơn mức hầu hết du khách tưởng. Mỡ lợn, nước dùng gà, tôm khô và nước dùng thịt là chuyện thường trong các món rau, và “ăn chay” không có một nghĩa thống nhất trong các bếp Trung Quốc. Các nhà hàng Phật giáo, và một số ngôi chùa, là lựa chọn đáng tin; nếu không, hãy yêu cầu cụ thể là không thịt, không nước dùng thịt và không mỡ lợn.
• Dị ứng: trường hợp khó nhất. Việc dùng đậu phộng và các loại hạt rất phổ biến, vừng cũng vậy, và tình trạng nhiễm chéo là bình thường trong các bếp nhỏ. Một tấm thẻ viết bằng tiếng Trung ghi rõ chất gây dị ứng là điều thiết yếu, và với dị ứng nặng, cách an toàn hơn là chọn khách sạn và nhà hàng lớn hơn, nơi nhân viên có thể kiểm tra với bếp.

Phép xã giao trên bàn ăn thực sự quan trọng

Cách cư xử trên bàn ăn của người Trung Quốc ít trang trọng hơn của người châu Âu, nhưng một vài điểm lại có sức nặng thật sự.

• Tuyệt đối không cắm đũa dựng đứng vào bát cơm: việc này giống như thắp hương cho người đã khuất và là cử chỉ chắc chắn gây phật lòng.
• Hãy đợi chủ nhà bắt đầu ăn, và dùng đũa gắp riêng được đặt sẵn cho các món ăn chung.
• Chào người lớn tuổi nhất trước. Một cái gật đầu nhẹ hoặc một cái bắt tay nhẹ nhàng là phù hợp; ôm thì không.
• Dùng “ông” hoặc “bà” kèm họ thay vì gọi tên riêng.
• Hãy đúng giờ, và tránh phê bình hay làm ai đó mất mặt trước đám đông. Thể diện là trọng tâm của tương tác xã hội, và một lời nói riêng nhẹ nhàng hiệu quả hơn một sự chỉnh sửa trước mặt người khác.
• Tránh nói chuyện phiếm về chính trị và thu nhập. Đồng hồ và hoa màu trắng là những món quà không hay.

Tiền tip, xếp hàng và cách cư xử nơi công cộng

Tiền tip hầu như không tồn tại. Đưa tip không phải phong tục, không được mong đợi và đôi khi bị từ chối, kể cả ở nhà hàng, taxi và khách sạn. Ngoại lệ là hướng dẫn viên và tài xế riêng, cùng nhân viên tại các khách sạn quốc tế cao cấp, nơi một khoản tip tùy ý được hiểu là hợp lý. Không có điều gì khác về dịch vụ phụ thuộc vào nó.

Việc xếp hàng có tồn tại nhưng lỏng lẻo hơn ở Bắc Âu, đặc biệt ở cửa tàu điện ngầm, thang máy và quầy bán vé. Hãy xếp hàng bình tĩnh, nhường người lớn tuổi và trẻ em, và đừng mong có một hàng ngũ trật tự ở nơi không ai đang xếp hàng. Đừng mất bình tĩnh nơi công cộng; điều đó chẳng giải quyết được gì mà chỉ tạo ra cảnh ồn ào.

Hút thuốc bị cấm trong nhà ở hầu hết các thành phố và trên tàu cao tốc, và tàu điện ngầm Thượng Hải còn cấm rõ ràng cả thuốc lá điện tử. Việc thực thi không đồng đều, nên bạn hãy chuẩn bị tinh thần sẽ gặp người hút thuốc ở một số quán bar và quán ăn nhỏ bất chấp quy định.

Chụp ảnh là chủ đề xã giao dễ gây ra rắc rối thật sự nhất. Đừng chụp ảnh các khu vực quân sự, chốt cảnh sát, hay khu vực sân bay và hải quan. Nhiều ngôi chùa và phòng trưng bày cấm chụp ảnh, hoặc cấm dùng đèn flash, và biển báo thường được treo ở lối vào. Hãy hỏi trước khi chụp ảnh người khác. Việc bay drone chịu sự điều chỉnh của các quy định quốc gia về máy bay không người lái, và việc bay qua các khu vực quân sự hạn chế đã dẫn đến những bản án hình sự, nên hãy coi các hạn chế này là thật chứ không phải chỉ mang tính khuyến cáo.

Một lưu ý cho du khách Hồi giáo

Các tiện ích thực sự không đồng đều, và bạn nên lên kế hoạch dựa trên thực tế đó thay vì mặc định rằng mọi nơi đều chào đón theo kiểu “thân thiện với người Hồi giáo”.

Đồ ăn halal. Những vùng đáng tin cậy nhất là Tân Cương, Ninh Hạ, Cam Túc, Thanh Hải và Tây An, nơi có nhiều nhà hàng halal, thường có biển hiệu chữ Ả Rập, và được cộng đồng Hồi giáo địa phương lui tới. Ở những thành phố như Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu và Côn Minh, nhà hàng halal có tồn tại nhưng rải rác; các khu đại học và những khu phố Hồi giáo lâu đời thường là nơi dễ tìm nhất. Ở các thị trấn nhỏ và vùng nông thôn, đồ ăn halal có thể đơn giản là không có, và các lựa chọn gần với ăn chay cũng có thể hạn chế. Hãy tìm biển hiệu và thực đơn chữ Ả Rập thay vì chỉ dựa vào chữ “halal” tiếng Anh, và hãy kiểm tra xem bếp đó có dùng thịt lợn không.

Nơi cầu nguyện. Nhà thờ Hồi giáo là lựa chọn đáng tin cậy, và hầu hết các thành phố đều có ít nhất một nhà thờ Hồi giáo cổ, trong đó có Đại Thanh Chân Tự ở Tây An và những nhà thờ Hồi giáo nổi tiếng ở Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu và Côn Minh. Ngoài nhà thờ Hồi giáo, những không gian yên tĩnh để cầu nguyện không phổ biến; sân bay và các ga tàu lớn thường không có phòng đa tôn giáo riêng, nên một góc kín đáo hoặc phòng khách sạn của bạn là phương án thay thế thực tế. Điều kiện vệ sinh tại các nhà thờ Hồi giáo và khu vực tẩy rửa của họ rất khác nhau, và trang phục kín đáo được mong đợi tại các địa điểm tôn giáo.

Chuẩn bị thực tế. Hãy xác nhận nhu cầu của bạn qua khách sạn trước khi đến nếu có thể, giữ một ghi chú viết bằng tiếng Trung giải thích yêu cầu của bạn, và coi việc đi lại trong tháng Ramadan là một câu hỏi về lịch trình: giờ ban ngày, giờ mở cửa nhà hàng và việc có bữa ăn sớm hay muộn khác nhau tùy thành phố và đáng để hỏi trực tiếp.

Về thanh toán, hãy lưu ý rằng các nhà hàng halal nhỏ và quán trong khu dân cư thường chỉ nhận thanh toán bằng mã QR, điều này được đề cập trong hướng dẫn thanh toán. Về an toàn thực phẩm, nước máy và việc cần làm nếu một bữa ăn khiến bạn khó chịu, xem hướng dẫn sức khỏe và an toàn.